← Về trang chủ Nhóm 10 Nguyễn Sơn Hà

Nguyễn Sơn Hà (1894–1980)

Mã nhân vật: VN-10-003 | Nhóm: Kinh tế – Doanh nhân Việt Nam | Niên đại: 1894–1980

1. Thông tin cơ bản

Nguyễn Sơn Hà (tên khai sinh Nguyễn Lạc), sinh năm 1894 tại Hà Nội (quê gốc huyện Quốc Oai, tỉnh Sơn Tây, nay thuộc Hà Nội), mất năm 1980 tại Hải Phòng. Ông là nhà tư sản dân tộc, người khai sinh nghề sản xuất sơn dầu ở Việt Nam, chủ hãng sơn Gecko (Resistanco). Ông là đại biểu Quốc hội từ khóa I đến khóa V của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

2. Thân thế và gia đình

Ông sinh trong gia đình có 7 anh em, hoàn cảnh khó khăn. Cha là Nguyễn Mễ (gốc bần nông, tính khí khái), mẹ là người Hà Nội. Tên Sơn Hà được đặt để kỷ niệm quê Sơn Tây và nơi sinh Hà Nội. Năm 14 tuổi cha mất, ông phải gánh vác kinh tế gia đình. Sau này lập gia đình, có con cái; nhiều ảnh tư liệu ghi lại gia đình ông.

3. Thời thơ ấu và quá trình trưởng thành

Từ nhỏ ông được học chữ Nho và chữ Quốc ngữ. Sau khi cha mất, ông bỏ học giữa chừng để đi làm. Nhờ biết chữ, ông xin làm phụ bàn giấy cho hãng buôn Pháp. Sau đó chuyển sang làm cho hãng sơn dầu Sauvage Cottu ở Hải Phòng vì lương cao hơn. Tại đây ông chăm chỉ học hỏi công nghệ sản xuất sơn, quan sát quy trình và tự nghiên cứu bí quyết. Ông tích lũy vốn liếng và kinh nghiệm quản lý. Năm 1917, khi chủ hãng qua đời, ông quyết định “ra riêng” bằng cách bán chiếc xe đạp (tài sản quý nhất lúc đó) để lấy vốn mở cửa hàng nhỏ nhận quét sơn, kẻ biển, quét vôi, đồng thời thí nghiệm chế tạo sơn dầu.

4. Học vấn và khởi đầu sự nghiệp

Tự học kỹ thuật làm sơn từ thực tiễn tại hãng Pháp và tài liệu. Năm 1917 mở cửa hiệu riêng. Sau nhiều lần thất bại, ông thành công với mẻ sơn Resistanco (“bền chặt”). Sản phẩm được ưa chuộng nhờ chất lượng tốt, mau khô, bóng đẹp, giá rẻ. Ông xây xưởng tại Lạch Tray, Hải Phòng, mua máy móc, đặt tên hãng Gecko với logo tắc kè xanh.

5. Sự nghiệp kinh doanh chính

Hãng Gecko sản xuất nhiều loại: Resistanco A/B (sơn xe đạp), Durolac (ô tô), Ideal (sơn thường)... Sản phẩm cạnh tranh thành công với sơn Pháp và Hoa kiều, xuất khẩu sang Phnom Penh, Viên Chăn, Xiêm, thậm chí Pháp. Ông mở rộng quy mô, chiếm lĩnh thị trường Bắc, Trung, Nam và Đông Dương. Ngoài sơn, ông còn nghiên cứu các sản phẩm hóa chất khác.

6. Đóng góp cho kinh tế

Ông là người Việt đầu tiên làm chủ công nghệ sản xuất sơn dầu, phá thế độc quyền của tư bản Pháp. Việc này thúc đẩy công nghiệp hóa chất nội địa, tạo việc làm và chứng minh khả năng kỹ thuật của người Việt. Sau Cách mạng, ông góp phần sản xuất vật tư phục vụ kháng chiến (vải nhựa cách điện, giấy than, mực in, lương khô, thuốc ho từ khuynh diệp...).

7. Đóng góp cải biến xã hội

Ông tham gia Hội Trí Tri, Hội Ánh sáng, thành lập Ban Cứu tế, Chi hội Truyền bá Quốc ngữ. Năm 1939 gặp Phan Bội Châu. Trong Tuần lễ Vàng 1945, ông quyên góp tích cực. Sau Cách mạng tháng Tám, ông tổ chức tàu đón tù chính trị từ Côn Đảo. Ông hiến tài sản cho cách mạng, lên Việt Bắc kháng chiến, sau này tham gia Quốc hội và phục hồi kinh tế miền Bắc (xí nghiệp Tiền Phong...).

8. Tư tưởng và hoạt động

Tư tưởng yêu nước, tự lực kỹ thuật, “chất lượng và chữ tín lên hàng đầu”. Ông biên soạn tài liệu kỹ thuật phổ biến tay nghề cho công nhân.

9. Cuộc sống riêng tư

Gia đình gắn bó với Hải Phòng. Ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh khen ngợi và từng được đề nghị giữ chức Bộ trưởng Bộ Kinh tế nhưng ông từ chối hoặc không nhận.

10. Những năm cuối đời

Sau hòa bình 1954, ông về Hà Nội, tiếp tục hoạt động Quốc hội (khóa II–V), phụ trách kỹ thuật Sở Công nghiệp, hỗ trợ xí nghiệp sơn. Mất năm 1980 tại Hải Phòng.

11. Di sản và đánh giá

Nguyễn Sơn Hà được tôn vinh là “ông tổ ngành sơn Việt Nam”, biểu tượng doanh nhân yêu nước, nghị lực phi thường. Ông kết hợp thành công kinh doanh với đóng góp cách mạng. Nhiều tài liệu chính thống (Quốc hội, báo chí) ghi nhận ông là tấm gương tiêu biểu cho nhiều thế hệ doanh nhân Việt Nam.

12. Nguồn tham khảo

Nội dung biên soạn dựa trên các nguồn tin cậy, chính thống.