← Về trang chủ Nhóm 10 Adam Smith

Adam Smith (1723–1790)

Mã nhân vật: TG-10-001 | Nhóm: Kinh tế thế giới | Niên đại: 1723–1790

1. Thông tin cơ bản

Adam Smith, rửa tội ngày 5 tháng 6 năm 1723 tại Kirkcaldy, Fife, Scotland; mất ngày 17 tháng 7 năm 1790 tại Edinburgh. Ông là triết gia đạo đức và nhà kinh tế chính trị học người Scotland, nhân vật trung tâm của Thời kỳ Khai sáng Scotland. Được coi là “Cha đẻ của kinh tế học” hoặc “Cha đẻ của chủ nghĩa tư bản” nhờ tác phẩm An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations (1776).

2. Thân thế và gia đình

Cha ông (cũng tên Adam Smith) là quan thuế vụ (comptroller of customs) tại Kirkcaldy, mất khoảng 5–6 tháng trước khi ông sinh ra. Mẹ là Margaret Douglas, con gái địa chủ Robert Douglas of Strathendry. Ông lớn lên trong sự chăm sóc của mẹ và có mối gắn bó suốt đời với bà. Gia đình thuộc tầng lớp trung lưu có đất đai.

3. Thời thơ ấu và quá trình trưởng thành

Khoảng 4 tuổi, ông từng bị bắt cóc bởi một nhóm người Roma nhưng nhanh chóng được chú cứu. Ông học tại trường Burgh School ở Kirkcaldy từ khoảng 1729 đến 1737. Năm 14 tuổi (1737), ông vào Đại học Glasgow, học triết học đạo đức dưới ảnh hưởng sâu sắc của Francis Hutcheson. Năm 1740, ông nhận học bổng Snell Exhibition để học tại Balliol College, Oxford. Tại Oxford ông cảm thấy thất vọng với chất lượng giảng dạy nhưng đọc nhiều văn học châu Âu. Ông rời Oxford năm 1746.

4. Học vấn và khởi đầu sự nghiệp

Sau khi về Scotland, từ 1748 ông giảng bài công cộng tại Edinburgh về văn chương, lịch sử và kinh tế, được đón nhận tốt. Ông kết bạn thân với David Hume. Năm 1751 (27 tuổi) được bổ nhiệm Giáo sư Logic tại Đại học Glasgow, năm sau chuyển sang Giáo sư Triết học đạo đức (chức vụ danh giá hơn). Ông giảng về đạo đức, pháp luật, kinh tế chính trị. Năm 1759 xuất bản The Theory of Moral Sentiments, được ca ngợi rộng rãi.

5. Sự nghiệp chính

Năm 1764, ông từ chức để làm gia sư cho Công tước Buccleuch trẻ (Henry Scott), đi du lịch châu Âu (Pháp, Thụy Sĩ) 1764–1766. Tại đây ông gặp Voltaire, Rousseau, Quesnay, Turgot và các nhà tư tưởng Pháp. Với khoản lương hưu trọn đời, ông về Kirkcaldy sống với mẹ và dành khoảng 10 năm viết The Wealth of Nations, xuất bản năm 1776. Sau đó ông làm quan thuế vụ cao cấp tại Edinburgh.

6. Đóng góp cho kinh tế

The Wealth of Nations là công trình hệ thống đầu tiên về kinh tế chính trị học hiện đại. Ông phân tích phân công lao động, “bàn tay vô hình” (invisible hand) của thị trường, lợi ích của thương mại tự do, sự tích lũy vốn và nguồn gốc của cải. Ông phản đối chủ nghĩa trọng thương và can thiệp nhà nước quá mức, nhưng ủng hộ nhà nước trong các lĩnh vực như giáo dục, hạ tầng, quốc phòng. Tác phẩm đặt nền móng cho kinh tế học cổ điển và chủ nghĩa tự do kinh tế.

7. Đóng góp cải biến xã hội

Tư tưởng của ông thúc đẩy sự chuyển đổi từ chế độ phong kiến và trọng thương sang nền kinh tế thị trường, góp phần vào Cách mạng Công nghiệp và sự phát triển của chủ nghĩa tư bản hiện đại. Ông nhấn mạnh đạo đức trong kinh tế (qua Theory of Moral Sentiments) và sự đồng cảm (sympathy) là nền tảng xã hội.

8. Tư tưởng và tác phẩm

Hai tác phẩm chính: The Theory of Moral Sentiments (1759) và The Wealth of Nations (1776). Tư tưởng cốt lõi: tự lợi cá nhân trong cạnh tranh tự do dẫn đến lợi ích xã hội qua “bàn tay vô hình”; phân công lao động tăng năng suất; tự do thương mại.

9. Cuộc sống riêng tư

Ông không kết hôn, sống gắn bó với mẹ. Có nhiều bạn bè trí thức. Ông khiêm tốn, sống giản dị.

10. Những năm cuối đời

Sau 1776, ông tiếp tục nghiên cứu và làm việc tại Edinburgh. Mất năm 1790, để lại di sản trí tuệ khổng lồ.

11. Di sản và đánh giá

Adam Smith được tôn vinh là nhà kinh tế học vĩ đại nhất mọi thời đại. Tác phẩm của ông ảnh hưởng đến David Ricardo, Karl Marx, John Maynard Keynes, Milton Friedman và hầu hết các trường phái kinh tế hiện đại. “Bàn tay vô hình” trở thành khái niệm trung tâm trong kinh tế học.

12. Nguồn tham khảo

Nội dung biên soạn dựa trên các nguồn tin cậy, chính thống.